Klagen? Dat doen vooral de anderen

Uit onderzoek van DAG blijkt dat we vinden dat de ander klaagt.

Het is nog nooit zo goed gegaan met Nederland. De werkloosheid is historisch laag, de economische groei hoog. Onze materiële welstand is enorm: we hebben meer auto’s, laptops en iPods dan ooit. Toch zijn we zelden zo ontevreden geweest. De helft van de mensen vindt dat het slechter gaat met Nederland dan tien jaar geleden. Klagen we te veel? DAG onderzocht het, in samenwerking met peil.nl, het onderzoeksbureau van Maurice de Hond.

Belangrijkste uitkomst van het onderzoek: we vinden dat de Nederlander te vaak klaagt, maar zelf klagen we zelden, óf we hebben daar een goede reden voor. Vinden we. Het is dus vooral de ander die klaagt. Kees Aarts, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Twente en gespecialiseerd in kiezersonderzoek: ‘Mensen hebben altijd het gevoel dat het vroeger beter ging dan nu. En dat gevoel wordt sterker naarmate het verder weg is. ’

We zijn vooral ontevreden met de regering. Bijna de helft van de respondenten vindt dat ‘Den Haag’ het land bergafwaarts helpt. Over onze eigen wijk zijn we iets tevredener. ‘Slechts’ 26 procent vindt dat het slechter gaat met zijn wijk, 24 procent ziet verbetering.

Recht op meer

Kortom, hoe dichter bij, hoe tevredener, hoe verder weg hoe slechter ‘ze’ het doen. Het gaat matig met de wijk, slecht met de stad en het land gaat helemaal naar de bliksem. Aarts: ‘Als je Europa in het onderzoek had meegenomen, was er zeker een nóg negatiever beeld uitgekomen.’

Maar ons eigen leven, dat vinden we zo slecht nog niet. Dat krijgt van ons een 7,2. Ruim driekwart vindt dat zijn eigen leven de laatste tien jaar is verbeterd of gelijk gebleven. Ook over de lokale overheid zijn we tevreden: het plaatselijke gemeenteloket krijgt een 7,6.

Tevreden over ons eigen leven, maar ontevreden over ‘de politiek’? Volgens André Krouwel, politicoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, hebben we in Nederland alles, maar vinden we dat we recht hebben op meer. Omdat de buurman meer heeft – denken we. Krouwel: ‘De kloof tussen ‘wat we hebben’ en ‘wat we verwachten’ wordt steeds groter. En die kloof wordt bewust groter gemaakt door populisten als Wilders en Verdonk.’

Frits Spangenberg, oprichter van onderzoeksbureau Motivaction, dat dit soort bewegingen onderzoekt, signaleert een stijgend materialisme: ‘Je ziet over een heel aantal jaren dat mensen steeds rijker worden, maar ook steeds materialistischer. Dat leidt tot klachten, ook al is de welstand absoluut gezien hoger dan ooit.’

Naderende crisis

Het is een tendens die je ook in de politiek ziet. De ‘anti-partijen’ - Verdonk, Wilders, SP - staan in de peilingen torenhoog (samen 47 zetels in de peilingen), terwijl ‘traditionele’ partijen als PvdA, VVD, D’66 en in mindere mate CDA kleiner worden. Is de groep ‘ontevredenen’ gegroeid, of waren ze er altijd al? En waar waren ze dan? Spangenberg: ‘De ‘buitenstaanders’ hebben geen vaste partij. Als er iemand als Fortuyn, Wilders of Verdonk opstaat, voelt die groep ineens aansluiting. Eindelijk iemand die naar ons luistert! De gemene deler is het verzet tegen het establishment.’

Welk antwoord kunnen de ‘oude’ politieke partijen geven op deze onvrede? Krouwel: ‘Dat hebben ze niet. Wilders en Verdonk, en in zekere zin ook de SP, spreken emoties aan. De ‘oude’ partijen komen dan met rationele argumenten. En daar red je het niet mee tegen Wilders of Verdonk.’

Balkenende protesteert tegen dat negatieve zelfbeeld: ‘Ik heb niets met klagerigheid en cynisme. Dat helpt je geen steek verder’, zei hij tijdens het debat op Verantwoordingsdag. Krouwel: ‘Dat is misschien wel zo. Maar het is ontzettend dom om te zeggen. Zoiets is koren op de molen van de oppositie.’

Spangenberg ziet een naderende crisis in de democratie: ‘Alle partijen worstelen met de onvrede van deze groep. En hebben er geen antwoord op. Misschien moeten we wel af van de democratie zoals we nu kennen, en toewerken naar een beter stelsel.’

Klagen kunnen we allemaal. Maar doen we ook iets? Dat blijkt mee te vallen: 43 procent van de mensen zegt zich in te zetten voor de eigen buurt. Spangenberg: ‘Klagen is lekkerder dan meedoen. Als je zelf iets doet, al lijkt het klein, ben je tevredener.’

Zie ook:

Nederlander wil 08.00 uur opstaan

Opgewekt Holland